Bruisvat 4, voorjaar 2001

Een waarschuwing uit 1923

door Ezrah Bakker

We kunnen gerust stellen dat BSE een soort voedselcrisis op gang heeft gebracht. In Duitsland zijn een aantal stevige conclusies getrokken en wordt in elk geval gewerkt aan een grootschalige omslag naar de ecologische landbouw. Bij deze een profetische waarschuwing uit 1923 van de hand van Rudolf Steiner, grondlegger van de antroposofie en de biologisch-dynamische landbouw.

Verteringsprocessen

Een typisch antroposofische invalshoek moet voor beter begrip van de waarschuwing van Steiner eerst vermeld worden. Steiner wijst er bij voeding op dat het niet zozeer gaat om het tot zich nemen van de specifieke stoffen die in het voedsel zitten. De eigenlijke voeding zit ‘m erin dat het lichaam krachten moet aanwenden om de betreffende substanties om te vormen. Het gaat erom deze orgaankrachten te gebruiken; laat men ze onbenut, dan worden de krachten op een andere manier gebruikt, terwijl tegelijkertijd het verteringsvermogen afneemt.(1) Vanuit dit oogpunt is het bijvoorbeeld niet verstandig om vitaminepillen als vervanging voor voeding te gebruiken omdat ze eenvoudiger op te nemen zijn. Men ontwikkelt dan niet de eigenlijk noodzakelijke krachten eraan.(2)

Terug naar de koe: deze heeft maar liefst 7 magen om gras e.d. te verteren en is als zodanig een enorme verteringsfabriek. Steiner beschouwt vlees als iets wat, consequent teruggeredeneerd in de voedselketen, al voor een groot deel omgevormd plantaardig voedsel ís. Hij komt nu tot de volgende uitspraak:

“Stelt u zich nu eens voor dat een koe op het idee kwam om te zeggen: ‘Het is me allemaal te saai, dat rondlopen en gras e.d. eten. Dat kan het andere vee voor mij doen. Ik eet gewoon meteen het andere vee!’ Om kort te zijn; de koe gaat vlees eten. Maar hij kan toch zelf vlees voortbrengen! Hij heeft daartoe de krachten in zich. Wat gebeurt er dan wanneer hij in plaats van planten vlees gaat eten? Hij laat de krachten in zichzelf onbenut die in hem het vlees kunnen voortbrengen. (…) Maar die kracht die in het dierlijk lichaam onbenut blijft kan niet simpelweg verloren gaan. De koe is al met al volgestopt met deze kracht; die doet nu iets anders met hem dan uit plantenstoffen vleesstoffen maken. En hetgeen wat zij nu gaat doen, dat brengt in haar allerlei onheil voort. In plaats van dat het vlees geproduceerd wordt, worden nu schadelijke stoffen geproduceerd. De koe zou zich dus, wanneer zij opeens zou beginnen een vleeseter te worden, volstoppen met allerlei mogelijke schadelijke stoffen. Met name met urinezuur en met urinezuur-zouten (3) (…) De bijzondere eigenschappen van urinezuur-zouten kenmerken zich door een bijzondere voorliefde voor het zenuwstelsel en voor de hersenen. Bij de vleesetende koe zal het dan gaan om enorme hoeveelheden van zich afzonderende urinezuur-zouten; deze zullen dan naar de hersenen gaan en de koe zou gek worden. (…)(4)

Steiner hielt vergelijkbare uiteenzettingen over het gebruik van krachtvoer als voeding (of ten aanzien van planten over kunstmest.) Hij was nog niet zo profetisch om andere recente fenomenen te behandelen, zoals wat er gebeurt als kippen hun eigen uitwerpselen voorgediend krijgen omdat hun stoelgang niet efficient genoeg meer is.(5)

Hiermee is niet gezegd dat de oorzaak van BSE alleen maar gezocht moet worden in het diermeel dat de beesten voorgeschoteld kregen. Koeien krijgen tegenwoordig een heel scala aan stoffen binnen die de verteringsprocessen zwaar beïnvloeden.(6) Maar wat voor schadelijke stoffen men ook vindt, de diepere oorzaak schuilt toch in de materialistische wereldbeschouwing.

Het materialisme

In het algemeen geldt vanuit de antroposofie dat het materialisme als wereldbeschouwing niet zozeer ‘verkeerd’ is, maar door haar dominantie tot extreme eenzijdigheid leidt. Voor het materialisme is alles gerelateerd aan de omgeving, bestaat niets als een eigenheid op zichzelf.(7) Alles is object en terug te voeren tot genenpakketten, atomen, elektronen, etc. Hierdoor wordt over het hoofd gezien dat een idee, een wezen zich uitdrukt in een bepaalde vorm, deze vorm a.h.w. voor zichzelf ‘schept’. Vanuit het materialisme bezien schept men echter vanuit de vorm en kan men daar dus op zijn gemak aan lopen sleutelen. De vraag of het aan de vorm ten grondslag liggende wezen zich dan nog wel goed kan uitdrukken wordt niet voorop gesteld. Een interessant gevolg is dat we tegenwoordig planten als mineralen beschouwen (kijk eens op de voedingswijzer van een pot jam), dieren als planten (puur gericht op de vraag hoe ze te laten groeien), mensen als dieren (puur gericht op conditioneren ) en, nu volop gaande, computers als mensen (die kunnen meer, want zijn zo intelligent; laten we van de mens een cyborg maken).
Dit brengt natuurlijk ‘aanpassingsproblemen’ met zich mee, die zich uiten in ziekten en gedragsstoornissen. Om bij de dieren te blijven: daarom worden de snavels van kippen in legbatterijen afgebrand opdat ze zichzelf en elkaar uit frustratie niet verwonden. Middels gentechnologie zal men dit probleem natuurlijk wat netter trachten op te lossen middels het introduceren van de snavelloze kip.

Het Engelse platteland anno 2001

Het behandelen van dieren als planten is niet meer dan 100 jaar oud. Het is voorstelbaar dat een dergelijke behandeling zich uit in een nageslacht dat zich steeds meer ‘aanpast’. Al met al zijn er wellicht toch meerdere generaties nodig om tot ‘aanpassingen’ te komen. Zo beschouwd, kunnen we op onze klompen aanvoelen dat er zich in de nabije toekomst nog heel wat nieuwe ziektes onder geiten, koeien, varkens e.d. zullen voordoen.

Oplossingen?

Landbouw in het algemeen is al een samenwerkingsverband tussen mens en natuur. Ook in de biologische en BD-landbouw is sprake van ziekten en misoogsten. De moderne mens ziet zich genoodzaakt om de samenhangen tussen hem en de natuur trachten te doorgronden om zodoende problemen op te lossen. De crux is en blijft om te accepteren dat een koe of een varken meer is dan de som der delen. Dan komen andere oplossingen in zicht. Dan hoeft ook gentechnologie geen taboe te zijn, zolang men zich maar de vraag stelt of het wezen dat aan de genen ten grondslag ligt ermee gediend is.

In het kielzog van de BSE-crisis is ten tijde van dit schrijven de MKZ-epidemie op de voorgrond getreden. Steiner zelf was aan het eind van zijn leven samen met zijn collega Eugen Kolisko fanatiek bezig met onderzoek naar mond- en klauwzeer. Ze zijn er niet uitgekomen, helaas. (Deze uitspraak bleek onjuist te zijn; zie MKZ-artikel van Stephan Geuljans in Bruisvat 5)

(Met hartelijke dank aan Jan Bloem, die bij de redactie aandrong op publicatie van Steiner’s waarschuwing en het materiaal leverde.)

Noten

1. Een extreem voorbeeld om dit merkwaardige principe van ‘elders gebruikt worden’ te verduidelijken, kan men zich voor de geest halen bij gevallen van ondervoeding of gebrek aan water. Men kan dan halluci naties krijgen en/of stemmen horen. Dit duidt op overactiviteit van de nieren of de lever, de fysieke achtergrond bij verschillende vormen van psychose.
2. Verontrustend is dan ook de nieuwe regelgeving op het gebied van babyvoeding. Vitamines toevoegen is door de EU verplicht gesteld. Hieraan vooraf ging lange tijd dat juist voor babyvoeding normen van insecticidenrestanten voor volwassenen werden gehanteerd. Jonge kinderen konden hier slechter tegen. Nu is de regelgeving aangepast en worden nota bene fabrikanten van ecologische babyvoeding geconfronteerd met vitamine-eisen.
3. Harnsaüre: ook te vertalen als nierzuren, maar dat is geen gebruikelijke term. De strekking is dat er iets mis gaat in het nierbekken van de koe. Overschotten van urinezuur en urinezuurzouten zijn ook verantwoordelijk voor het ontstaan van nierstenen. Het zou interessant zijn om te kijken of ‘gekke koeien’ ook last hebben van nierstenen.
4. Voordracht 13-1-1923, GA 348.
5. Dit is in elk geval gebruikelijk bij de kippenfabrieken van Kentucky Fried Chicken. De ‘uitwerpselenrivier’ wordt ten dele weer teruggeleid naar de voederbakken, aangevuld met wat nieuwe graankorrels.
6. Ook zijn ze tegenwoordig onthoornd, hetgeen tegen de principes van de BD-landbouw ingaat. Er zijn indicaties dat die hoorns een functie hebben bij het verteren.
7. Materialisme is afgeleid van ‘materia’, stof, hetgeen een afgeleide is van ‘mater’; moeder.

  Webdesign optimiert für  Firefox